Prawa pacjenta Cz. II

Katarzyna Baron*

Prawo do ochrony zdrowia jest uznane obecnie za jedno z podstawowych praw człowieka i dotyczy głównie uzyskania niezbędnej pomocy medycznej w razie choroby lub urazu oraz świadczeń medycznych zapobiegających chorobie, trwałemu kalectwu i śmierci. Zapraszamy do lektury II części artykułu poruszającego tematykę praw pacjenta.

PRAWO PACJENTA DO DOKUMENTACJI MEDYCZNEJ
W dokumentacji uwzględnia się wszystkie informacje o leczeniu pacjenta, w tym np. odstąpienie od leczenia czy zmianę leczenia. Lekarz ma obowiązek prowadzenia dokumentacji medycznej pacjenta (art. 41 ust. 1 UZL). W myśl art. 6 ust. 1 ODO (10) za dane osobowe uważa się wszelkie informacje pozwalające na zidentyfikowanie lub umożliwiające zidentyfikowanie osoby fizycznej. W tej sytuacji jakiekolwiek przetwarzanie nawet wadliwie sporządzonego dokumentu medycznego może być zakwalifikowane jako naruszenie przepisów o ochronie danych osobowych.

  Pacjent lub osoby uprawnione mają prawo do przeglądania dokumentacji oraz mogą wystąpić do zakładu opieki zdrowotnej o sporządzenie wyciągów, odpisów lub kopii dokumentacji dotyczącej pacjenta. Czynności te wykonuje się na koszt wnioskodawcy, za pokwitowaniem. Dostęp do dokumentacji medycznej jest prawem pacjenta. W imieniu pacjenta takie prawo przysługuje przedstawicielowi ustawowemu lub osobom upoważnionym. Bardzo ważną sprawą jest pewność, kogo pacjent upoważnił do przeglądania jego dokumentacji. Ustawodawca nie przewiduje żadnej formy upoważnienia. Pacjent może zatem upoważnić zarówno ustnie, jak i pisemnie ważne, aby osoba udostępniająca dokumentację nie miała żadnych wątpliwości co do tego upoważnienia.

PRAWO PACJENTA DO ZGŁOSZENIA SPRZECIWU WOBEC OPINII ALBO ORZECZENIA LEKARZA
Zgodnie z art. 31 UOPPiRPP (11) pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy mogą wnieść sprzeciw wobec opinii albo orzeczenia lekarskiego, jeżeli mają wpływ na prawa lub obowiązki pacjenta wynikające z przepisów prawa. Sprzeciw wnosi się do Komisji Lekarskiej działającej przy Rzeczniku Praw Pacjenta, za pośrednictwem Rzecznika Praw Pacjenta, w terminie 30 dni od dnia wydania opinii albo orzeczenia przez lekarza orzekającego o stanie zdrowia pacjenta. Komisja Lekarska bada sprzeciw na podstawie dokumentacji medycznej, a czasami także po przeprowadzeniu badania pacjenta i wydaje orzeczenie niezwłocznie (nie później niż w terminie 30 dni od dnia wniesienia pozwu). Od rozstrzygnięcia Komisji Lekarskiej nie przysługuje odwołanie.

PRAWO PACJENTA DO OPIEKI SPRAWOWANEJ PRZEZ OSOBĘ BLISKĄ I DO KONTAKTU Z BLISKIM
Przepisy prawa stanowią, że pacjent ma prawo do „dodatkowej opieki”, co oznacza jednocześnie, że personel medyczny nie jest zwolniony z opieki nad pacjentem. Dodatkową opiekę mogą sprawować zarówno osoby bliskie pacjentowi: rodzice, małżonkowie, jak i inne wskazane przez pacjenta. Prawo do dodatkowej opieki sprawowanej przez osobę bliską powinno być zagwarantowane zarówno w ciągu dnia, jak i w nocy. Jest to gwarancja ustawowa, a odmienne postanowienia regulaminu porządkowego szpitala są niezgodne z prawem.

  O prawie do opieki sprawowanej przez osobę bliską stanowi także Kodeks etyki lekarskiej (12), zgodnie z którym chory w trakcie leczenia ma prawo do korzystania z opieki rodziny lub przyjaciół. Prawem niezależnym od prawa do dodatkowej opieki jest to do kontaktu z osobami z zewnątrz. Kontakt ten nie może być utrudniany, jednak warunki, godziny i miejsce spotkań pacjenta z rodziną powinny być szczegółowo określone w regulaminie porządkowym.

PRAWO PACJENTA DO POSZANOWANIA WARTOŚCI, PRZEKONAŃ RELIGIJNYCH I FILOZOFICZNYCH
Lekarz, który respektuje opisane wcześniej prawa pacjenta: do godności, prywatności, decydowania i informacji, na pewno uszanuje także przekonania pacjenta i przyjęty przez niego system wartości. Zasada respektowania wolności sumienia i wyznania wymaga, by szpital zapewnił pacjentom – w zależności od ich potrzeb – warunki do praktyk religijnych, ale też całkowitą wolność od tych praktyk. Obowiązkiem zakładu opieki zdrowotnej jest dbałość o to, by przekonania wynikające z wyznawanej religii lub jej braku były respektowane przez cały personel. Prawo to oznacza, iż podczas leczenia i zabiegów medycznych należy uwzględnić przekonania religijne pacjentów, nie można ich poddawać zabiegom sprzecznym z ich przekonaniami (np. dokonywać transfuzji krwi u osób, których wyznanie nie zezwala na to i które – w oparciu o wyznawane poglądy – sobie tego nie życzą). Placówka medyczna powinna umożliwiać pacjentom praktyki religijne, a także szanować prawo pacjentów do bezwyznaniowości (np. nie można zmuszać nikogo do udziału w uroczystościach i praktykach religijnych).

  Prawa pacjenta stanowią kategorię praw człowieka i mają coraz większe znaczenie w rzeczywistości społecznej.

*Studentka studiów doktoranckich na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach k.wojcikgl@wp.pl

Piśmiennictwo

1. Karta Praw Pacjenta, podstawowe unormowania prawne wynikające z ustawy zasadniczej – Konstytucji z 2 kwietnia 1997 r., Dz.U. n 78, poz. 483.

2. Ustawa z 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza i lekarza dentysty, Dz.U. z 2005, n 226, poz. 1943.

3. Ustawa z 5 lipca 1996 r. o zawodach pielęgniarki i położnej, Dz.U. z 1996, n 91, poz. 410, ze zmianami.

4. Janiszewska B.: Dobro pacjenta czy wola pacjenta – dylemat prawa i medycyny. „Prawo i Medycyna”, 2007, 2.

5. Ustawa z 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej, Dz.U. z 2007, nr 14, poz. 89.

6. Narodowy Fundusz Zdrowia, Biuletyn Informacji Publicznej NFZ, www.nfz.gov.pl.

7. Radziwiłł K.: Ochrona danych osobowych. „Gazeta Lekarska”, 1999, 07/08.

8. Wroński K.: Przestrzeganie tajemnicy lekarskiej. Czasopismo medyczne online, www. termedia.pl, „Współczesna Onkologia”, 2007, 11, 9, 455-457.

9. Nestorowicz M.: "Prawo medyczne". Toruń, 2001, 164.

10. Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych, Dz.U. z 2002 r., nr 101 poz. 926.

11. Ustawa z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, Dz.U. z 31.03.2009 r., nr 52, poz. 417.

12. Kodeks etyki lekarskiej z 2 stycznia 2004 r., tekst jednolity, zawierający zmiany uchwalone 20 września 2003 r. przez Nadzwyczajny VII Krajowy Zjazd Lekarzy, Dom Wydawniczy ABC.