Zestaw ochronny

Ochrona osoby przeprowadzającej dezynfekcję

Dagmara Szczepaniak

Postępowanie ze skażonym materiałem i narzędziami (śródtytuł)

Dezynfekcja przeprowadzana bezpośrednio po zabiegu jest niezwykle ważna ponieważ w znacznym stopniu ogranicza możliwość zakażeń krzyżowych i zwiększa skuteczność późniejszej sterylizacji. Należy pamiętać, że skuteczna dezynfekcja, to taka, która przeprowadzana jest zgodnie z zaleceniami producenta o stosowaniu danego środka dezynfekcyjnego (czas działania i stężenie preparatu roboczego). Dobrze, jeśli środek, który stosujemy w gabinecie jest odpowiednio dobrany do materiału, z którego wykonane są narzędzia i posiada inhibitory korozji.

Osoba wykonująca czynności związane z dezynfekcją narażona jest na zakłucie się skażonym instrumentem, przypadkowe zakroplenie do oka płynu do dezynfekcji, wdychanie toksycznych oparów i kontakt niechronionej skóry z substancjami żrącymi.

Zagrożenia na które narażona jest osoba wykonująca dezynfekcję można podzielić na dwie kategorie: bakteriologiczną i toksykologiczną.

Zagrożenia bakteriologiczne (śródtytuł)

Zagrożenie bakteriologiczne wiąże się przede wszystkim z nieumyślnym zakłuciem się skażonym instrumentem. W ten sposób możemy zarazić się bakteriami przenoszonymi przez krew. Bardzo groźną bakterią jest gronkowiec złocisty (Staphyloccocus aureus) – gram dodatni ziarenkowiec. Przenoszenie tej bakterii odbywa się głównie za pośrednictwem rąk personelu medycznego i nie wysterylizowanych narzędzi. Trzeba pamiętać, że bakteria ta może przebywać na nie wysterylizowanych narzędziach do siedmiu tygodni. Powoduje zakażenie skóry, utrudnia gojenie się ran. Mogą powstać czyraki ropne i zapalenie spojówek. Prowadzi też często do zatrucia pokarmowego, zapalenia kości, wsierdzia i płuc. W skrajnych przypadkach zakażenie gronkowcem złocistym może spowodować zespół wstrząsu toksycznego TSST i posocznicę.

Drugą bakterią, którą możemy zarazić się poprzez zakłucie jest pałeczka ropy błękitnej (Pseudomonas aeruginosa). Jest to bakteria odporna na większość antybiotyków. Najczęściej występuje na podłodze, ściekach, umywalkach, toaletach i zmywakach do naczyń. Powoduje wszelkiego rodzaju uszkodzenia skóry, wrzody, infekcję dróg oddechowych i moczowych, zapalenie opon mózgowych i bakteryjne zapalenie rogówki.

Oddzielną grupę stanowią wirusy przenoszone przez krew. Należy tu wymienić Hepatitis B i C. Wirus HBV (Hepatitis B), który powoduje ostre zapalenie wątroby, a w konsekwencji jej marskość, w skrajnych przypadkach nowotwór tego narządu. Szacuje się, że około 6% populacji na świecie jest zakażona tym wirusem, a ryzyko zarażenia wynosi aż 30%. Hepatitis C, to wirus przenoszony przez krew i ślinę. Potrzeba tylko 0,0001 ml, aby doszło do infekcji. Ryzyko infekcji to 3-10 %. Choroby, które wywołuje ten wirus to: marskość, rak wątroby, wodobrzusze, żylaki i krwawienie przełyku, żółtaczka, problemy z krzepliwością krwi, zaburzenia psychiczne, śpiączka wątrobowa. Brak szczepionki w przypadku tego wirusa jest poważnym zagrożeniem. Świadomość społeczna o HCV jest bardzo niska. Badania przeprowadzone w 2007 roku przez OBOP wykazały, że aż 93% społeczeństwa nie wie co to jest HCV. Około 2-3% populacji światowej jest zainfekowana tym wirusem.

Trzeci wirus, o którym należy wspomnieć to HIV, który jest wirusem RNA, limfotropowym. Możemy się nim zainfekować przez skażoną krew i kontakty seksualne. Wirus HIV w temperaturze ciała (37°C) może przeżyć do 15 dni. Chorobę, którą powoduje zna cały świat, jest to AIDS, czyli zespół nabytego niedoboru odporności. Już 40 milionów ludzi na świecie jest zainfekowana wirusem HIV. Tak samo jak w przypadku HCV szczepienie nie jest możliwe.

Bardzo ważne jest zachowanie personelu medycznego po kontakcie ze skażonym materiałem. Po przecięciu lub innym zranieniu skóry należy zmyć infekcyjny materiał przy pomocy wody z mydłem i nie próbować zatamowania krwawienia. Rany nie należy uciskać, ponieważ po zwolnieniu ucisku może dojść do zassania skażonego materiału. Nie należy używać środków dezynfekcyjnych takich jak: spirytus, jodyna, chloramina. Obowiązkowo trzeba założyć jałowy opatrunek. W każdym gabinecie powinien być „zeszyt zakłuć”, w którym prowadzony jest dokładny rejestr wszystkich ekspozycji zawodowych krwią pacjenta. Dane, które powinny być umieszczone w rejestrze to: data i godzina zdarzenia, imię i nazwisko pracownika, dokładny opis zdarzenia, imię i nazwisko pacjenta, wywiad medyczny dotyczący pacjenta, czyli potencjalnego źródła zakażenia, opis wykonanych czynności po zakłuciu i status serologiczny pracownika (np. szczepienie WZWB).

Zagrożenia toksykologiczne (śródtytuł)

Drugą kategorię zagrożeń stanowią związki chemiczne, z którymi kontakt ma higienistka stomatologiczna. W środkach do dezynfekcji stosuje się aldehyd glutarowy, czwartorzędowe związki amoniowe, alkiloaminy, zasady i związki nadtlenowe.

Aldehyd glutarowy (glutaraldehyde-GA) działa bakteriobójczo, prątkobójczo, grzybobójczo i wirusobójczo w stosunku do wirusów osłonowych i bezosłonkowych. Preparaty zawierające 2% GA stosowane są do narzędzi i instrumentów, które nie mogą być sterylizowane. Związek ten często wchodzi w skład preparatów do dezynfekcji wycisków i gastroskopów. Aldehyd glutarowy działa drażniąco na oczy, drogi oddechowe i skórę. Główną cechą GA jest jego lotność, a co za tym idzie bardzo drażniące działanie na układ oddechowy człowieka i możliwość wywołania astmy. W ostatnich latach zanotowano wzrost liczby przypadków chorób alergicznych dróg oddechowych o podłożu zawodowym wywołanych przez ten związek w USA, Unii Europejskiej, a także w Polsce. W przypadku inhalacji preparatu z aldehydem glutarowym należy doprowadzić świeże powietrze. Jeśli nastąpi podrażnienie dróg oddechowych należy wezwać lekarza. Po kontakcie ze skórą spłukać dużą ilością wody. W przypadku zakroplenia do oka trzeba natychmiast zgłosić się do lekarza.

Innym związkiem często stosowanym w preparatach dezynfekcyjnych jest wodorotlenek potasu, który jest jedną z silniejszych zasad. Działa bakteriobójczo, prątkobójczo, grzybobójczo i wirusobójczo. Często wchodzi w skład preparatów do dezynfekcji wierteł. Podczas stosowania środków z tą zasadą niezbędna jest ochrona oczu i skóry ponieważ wodorotlenek potasu jest silnie żrący.

Podsumowanie (śródtytuł)

Higienistka w swojej codziennej pracy musi wykazywać się dużą dokładnością i ostrożnością. W dużej mierze to właśnie na niej spoczywa odpowiedzialność za zdrowie i życie pacjentów, a także za swoje.

W żadnym wypadku nie wolno jej zapomnieć o własnym bezpieczeństwie! Dlatego tak ważne jest noszenie odpowiedniej odzieży ochronnej podczas wykonywania dezynfekcji. W skład takiego zestawu powinien wchodzić dodatkowy fartuch z polyetylenu, który jest odporny na zamoczenie, okulary ochronne, maska i specjalne rękawice. Gotowy zestaw ochronny dla higienistki produkuje np. włoska firma EURONDA (dystrybuuje firma AMADAR) jest to Kit Monoart® Infection Control. Zestaw zawiera: okulary ochronne, fartuchy fizelinowe, fartuchy z polyetylenu, trójwarstwowe maski na gumkę i rękawice, które wykonane są z nitrylu, mają antypoślizgową powierzchnię, są łatwe w zakładaniu i ściąganiu i mogą być sterylizowane w autoklawie. Dodatkowo rękawice są bardzo wytrzymałe, odporne na przebicie i agresywne chemikalia (fot. 2, 3).