Asystentka

Stan zagrożenia życia w gabinecie stomatologicznym

rat. med. Konrad Kowalski


Wystąpienie stanu zagrożenia życia często jest trudne do przewidzenia. Jego nagły początek i gwałtowny przebieg mogą budzić uczucie zagrożenia zarówno u poszkodowanego, jak i osób udzielających mu pomocy. Praktycznych wskazówek, jak sobie poradzić w takich sytuacjach, udziela wykwalifikowany ratownik medyczny.


SŁOWA KLUCZOWE ? pierwsza pomoc
STRESZCZENIE ? Artykuł opisuje praktyczne podejście do problemu pierwszej pomocy w gabinecie stomatologicznym: jak gabinet powinien być wyposażony, w jaki sposób szkolić personel oraz na co zwracać szczególną uwagę.

Wczesne rozpoznanie stanu nagłego, wezwanie zespołu ratownictwa medycznego i udzielenie przez świadków zdarzenia pierwszej pomocy może przyczynić się do zwiększenia szans na przeżycie pacjenta i zadecydować o ostatecznym wyniku jego leczenia.
  Stan zagrożenia życia może wystąpić w każdym miejscu i okolicznościach. Gabinet stomatologiczny, podobnie jak inne placówki służby zdrowia, musi być przygotowany na wystąpienie stanu zagrożenia życia i zdrowia u odwiedzających go pacjentów. Postępowanie z pacjentem znajdującym się w stanie zagrożenia życia powinno mieć charakter uporządkowanego, uprzednio zaplanowanego i przećwiczonego działania. Wyposażenie gabinetu w odpowiedni sprzęt, a także stosowne przygotowanie merytoryczne i praktyczne jego pracowników warunkują sprawne i efektywne udzielanie pierwszej pomocy.
 
Obowiązek lekarza
Zgodnie z art. 30 Ustawy o zawodzie lekarza (1) ma on obowiązek „udzielać pomocy lekarskiej w każdym przypadku, gdy zwłoka w jej udzieleniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia”. W związku z tym lekarz stomatolog jest bezpośrednio odpowiedzialny za sposób i jakość udzielania pierwszej pomocy w swoim gabinecie. W praktyce może on spotkać się z różnymi stanami zagrożenia życia wśród swoich pacjentów.
  Obecność u pacjenta chorób współistniejących powoduje, że część zabiegów stomatologicznych wiąże się z ryzykiem wystąpienia określonych powikłań, mogących prowadzić do wystąpienia stanu zagrożenia życia lub zdrowia. Choroby układu krążenia, choroby spastyczne dróg oddechowych, padaczka, uczulenia na określone substancje, cechy atopii lub epizody reakcji anafilaktycznych w przeszłości zawsze muszą nasuwać podejrzenie zwiększonego ryzyka nagłego pogorszenia się stanu zdrowia pacjenta.
 
ODPOWIEDNIE PRZYGOTOWANIE
Personel pracujący w gabinecie stomatologicznym nie styka się na co dzień z pacjentami w stanie zagrożenia życia. Niepokojące objawy z reguły pojawiają się nieoczekiwanie, a ich gwałtowny przebieg prowadzi do szybkiego pogarszania się stanu pacjenta. Taka sytuacja może budzić wśród personelu wiele niepożądanych emocji, począwszy od niepokoju o życie pacjenta, a skończywszy na panice, która może skutecznie zdezorganizować działanie. Aby w udzielenie pierwszej pomocy nie wkradł się chaos, gabinet stomatologiczny musi być odpowiednio przygotowany, a jego pracownicy świadomi sytuacji, z którymi potencjalnie przyjdzie im się spotkać.
 
Wiedza merytoryczna
By ułatwić i usprawnić postępowanie, warto w pierwszej kolejności zadbać o umieszczenie w widocznym miejscu zmywalnych tablic przedstawiających schematy postępowania w określonych sytuacjach. Prosty i przejrzysty algorytm może być cennym narzędziem, które umożliwi szybkie przypomnienie właściwego działania krok po kroku. Konieczne jest, aby osoby korzystające z takiej pomocy dobrze zaznajomiły się z treścią zawartą w przygotowanych schematach. Z całą stanowczością należy podkreślić, że żaden schemat nie zastąpi utrwalonej i systematycznie aktualizowanej wiedzy. Zaproponowana forma pomocy ma jedynie naprowadzić podejmującego decyzje o leczeniu na odpowiedni tor postępowania.
 
Umiejętności praktyczne
Oprócz wiedzy personel musi posiadać określone umiejętności manualno-praktyczne. Ich nabycie możliwe jest dzięki kilku godzinom ćwiczeń pod okiem doświadczonych instruktorów. Zarówno lekarze stomatolodzy, jak i asystenci stomatologiczni powinni systematycznie uczestniczyć w kursach z pierwszej pomocy. Na polskim rynku istnieje obecnie bardzo bogata i urozmaicona oferta kursów z zakresu pierwszej pomocy, kwalifikowanej pierwszej pomocy, a także kursów z dziedziny medycyny ratunkowej. Ich tematyka i zakres są znacznie zróżnicowane i często kierowane do określonej grupy odbiorców. Spośród oferowanych szkoleń warto wybrać te, które gwarantują nabycie umiejętności przydatnych i możliwych do wykorzystania w gabinecie stomatologicznym. Coraz częściej pojawiają się specjalistyczne kursy z dziedziny stanów nagłych, dedykowane asystentom i lekarzom stomatologii.
  Niezależnie od wykształcenia personel powinien posiadać umiejętności w zakresie prowadzenia podstawowych zabiegów resuscytacyjnych, tlenoterapii, uzyskiwania dostępu donaczyniowego i doszpikowego, a także wentylacji pacjenta przy użyciu maski kieszonkowej i worka samorozprężalnego z maską twarzową. Warto, by część personelu dodatkowo nabyła wiedzę i umiejętności w zakresie zaawansowanych zabiegów resuscytacyjnych.
  Poprzez uczestnictwo w tego typu szkoleniu kursanci zaznajamiają się szczegółowo z sytuacją nagłego zatrzymania krążenia oraz stanami bezpośrednio ją poprzedzającymi. Celem kursu jest również ćwiczenie działań ratowniczych w roli kierownika zespołu, zapoznanie się z jego obowiązkami i metodami efektywnego wykorzystania potencjału wszystkich obecnych na miejscu działania członków zespołu. Odbycie szkolenia nie gwarantuje jednak długoterminowych efektów, zwłaszcza jeśli kursanci w codziennej praktyce nie ćwiczą nowonabytych kwalifikacji.
  Dla większości kursów przewidziany jest okres, po upływie którego konieczne jest odbycie ponownego szkolenia w celu przypomnienia i uzupełnienia wiadomości.
  Medycyna ratunkowa jest stosunkowo młodą, ale bardzo prężnie rozwijającą się gałęzią. Jej coraz to nowsze osiągnięcia wymuszają konieczność sukcesywnego wprowadzania zmian w leczeniu. Już we wrześniu bieżącego roku Międzynarodowy Komitet ds. Resuscytacji (ILCOR) zamierza opublikować nowe wytyczne postępowania z pacjentem w nagłym zatrzymaniu krążenia i sytuacjach mogących do niego prowadzić.
 
Wyposażenie gabinetu stomatologicznego
Zgodnie z obowiązującym rozporządzeniem (2) w każdym gabinecie stomatologicznym powinien znajdować się zestaw do udzielania pierwszej pomocy lekarskiej, obejmujący w szczególności zestaw rurek ustno-gardłowych i masek twarzowych, worek samorozprężalny, sprzęt niezbędny do kaniulacji żył, płyny infuzyjne oraz niezbędne leki i środki opatrunkowe, aparat do pomiaru ciśnienia tętniczego krwi i stetoskop. Wśród leków z pewnością powinny znaleźć się: adrenalina, atropina, glikokortykosteroidy, leki antyhistaminowe, salbutamol, chlorek wapnia i płyny elektrolitowe, takie jak 0,9-procentowa sól fizjologiczna czy roztwór Ringera.
  Dodatkowo każda placówka może wyposażyć swój gabinet w alternatywny sprzęt, w zależności od indywidualnych potrzeb i stosownie do umiejętności posiadanych przez personel.
  Na rynku pojawia się coraz więcej nowych urządzeń, których innowatorskie rozwiązania umożliwiają po krótkim i prostym szkoleniu coraz większej grupie personelu medycznego ich skuteczne i bezpieczne stosowanie u pacjentów. Jednym z takich urządzeń jest rurka krtaniowa. Urządzenie należy do grupy nadgłośniowych przyrządów do udrażniania dróg oddechowych. Rurkę wprowadza się przez usta, bez kontroli wzroku, wzdłuż krzywizny języka, tak by trafiła do przełyku. Po napełnieniu powietrzem dwóch balonów uszczelniających odpowiednio przełyk i jamę gardła umożliwia ona wentylację płuc pacjenta przez otwory znajdujące się pomiędzy balonami. Prostota użycia i wysoka skuteczność jej zastosowania stanowią alternatywę dla udrożnienia dróg oddechowych, gdy prostsze metody zawodzą. Niemożność prowadzenia skutecznej wentylacji pacjenta z zastosowaniem worka samorozprężalnego i maski twarzowej może okazać się sytuacją krytyczną, gdy personel nie ma możliwości lub doświadczenia w intubacji dotchawiczej.
  Należy pamiętać, aby postępowanie oparte było o strategię stosowania najprostszych metod i zabiegów, które są skuteczne i umożliwiają osiągnięcie zamierzonego celu. Metody bardziej zaawansowane są rzadziej dostępne, a ich stosowanie wiąże się z większą liczbą powikłań i niepowodzeń. Zestaw pierwszej pomocy powinien być umieszczony w ogólnie dostępnym, specjalnie do tego wyznaczonym i oznakowanym miejscu. Zgromadzony sprzęt i leki muszą podlegać okresowej kontroli sprawności i przydatności do użycia.
  Aby możliwa stała się szybka stabilizacja pacjenta we wstrząsie, każda placówka medyczna musi być stosownie wyposażona, a jej personel odpowiednio przygotowany. Obecnie brak regulacji prawnych, które jasno określałyby zakres oraz sposób zdobywania kwalifikacji z zakresu pierwszej pomocy, jakie powinien posiadać personel gabinetu stomatologicznego. Wydaje się konieczne, by był on dobrze zaznajomiony z procedurami medycyny ratunkowej. Ta z kolei wymaga ustawicznego kształcenia i częstego aktualizowania wiedzy. Pożądane jest, aby lekarze stomatolodzy i asystenci stomatologiczni podejmowali inicjatywę kształcenia z dziedziny medycyny ratunkowej.    ?
 
KONTAKT
konkowik@wp.pl
Piśmiennictwo
1.    Ustawa z 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tekst jednolity: Dz.U. z 2005 r. nr 226, poz. 1943).
2.    Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 9 marca 2000 r. w sprawie wymagań, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia, urządzenia i sprzęt medyczny służące wykonywaniu indywidualnej praktyki lekarskiej, indywidualnej specjalistycznej praktyki lekarskiej i grupowej praktyki lekarskiej (Dz.U. nr 20, poz. 254 z 24 marca 2000 r.).


Automatyczny defibrylator zewnętrzny, urządzenie stosunkowo drogie, w nagłym zatrzymaniu krążenia nieocenione?
Gabinet stomatologiczny w Centrum Medycznym Medhouse z Wodzisławia Śląskiego?
Podstawowy zestaw przeciwwstrząsowy?
Zestaw rurek ustno-gardłowych?
Sprzęt powinien być umieszczony w widocznym i specjalnie do tego przeznaczonym miejscu (Medhouse)?
Zdecydowana większość stanów zagrożenia życia wymaga szybkiego podania leków
Worek samorozprężalny z maską twarzową
  Rurka krtaniowa z wypełnionymi balonami uszczelniającymi

 

Powrót do listy

ROZMOWA Z

Renata Cieślik-Tarkota, 100 pytań do sanepidu

Sylwetki Asysty

Higienistki "na swoim"

Sonda

© 2010. All right reserved.
Realizacja: Ideo,
Powered by: CMS Edito